6 07, 2021

Jacobus Sibrandi Mancadan: kunstschilder en ondernemer (deel I)

2021-10-30T03:16:57+00:006 juli 2021|2 Reacties

J.S. Mancadan: Italianiserend landschap, paneel 57,5 x 100 cm De Friese 17e-eeuwse schilder Mancadan komt de laatste decennia steeds meer in de belangstelling te staan. Begin 2001 was in het Fries Museum een tentoonstelling van achttien van zijn schilderijen te zien, een Friese dichter wijdde zelfs zeven gedichten aan hem (1993) en in een in 1996 verschenen friestalig jeugdboek speelt een gestolen schilderij van Mancadan een belangrijke rol. Deze belangstelling wordt mijns inziens niet alleen veroorzaakt door de manier waarop hij zijn landschappen schilderde namelijk met een vlotte toets en warme bruine en gelige tinten, maar ook door het feit dat hij als enige schilder al in de 17e eeuw landschappen heeft gemaakt die zeer vermoedelijk in Friesland zijn te lokaliseren. Omtrent de persoon van Mancadan was niet veel bekend, in de loop van de 20e eeuw kwam af en toe achtergrondmateriaal beschikbaar. Aanleiding tot dit artikel is mijn vrij recente ontdekking van de ouders van Mancadan. Eerst zal ik (Joop Woudstra) de afkomst, omgeving en zakelijke loopbaan van Mancadan trachten te schetsen om vervolgens tegen deze achtergrond zijn artistieke werkzaamheden te projecteren. Op 14 oktober van het jaar 1680 beweegt zich al hotsend, schommelend en af toe glijdend een wagen voort over de modderige wegen van Oosterwierum naar Leeuwarden. In de wagen bevinden zich, behalve de voerman, Ebeltje Mancadan en haar neef Johannes Mancadan, een zoon van haar broer. Achterin de wagen staat een doodskist, die gelukkig goed is vastgesjord, waarin het gebeente rust van hun moeder respectievelijk grootmoeder Elske Mathijsdr Siderius. Elske was al in 1669 in Beetsterzwaag ten huize van Ebeltje overleden en toen voorlopig begraven in Beetsterzwaag en later in Oosterwierum, maar nu is haar man Jacobus Mancadan ook overleden en zal zij aan zijn zijde uiteindelijk rusten op het Oldehoofsterkerkhof. De begrafenis zal de volgende dag plaatsvinden en ook het stoffelijk overschot van Mancadan heeft dan al een hele reis afgelegd. Hij is op 4 oktober overleden in Tjerkgaast, waar zijn zoon Sybrandus (de vader van Johannes) predikant is. Ebeltje heeft de laatste twee weken dan ook heel wat afgereisd: op 5 oktober is ze van Beetsterzwaag naar Tjerkgaast gegaan en later weer terug, 8 oktober van Beetsterzwaag naar Leeuwarden (eerst per wagen naar Smalle Ee en vandaar per schip via Wartena), de volgende dag naar Tjerkgaast waar 'de leed' (het begrafenismaal) is gehouden en de twaalfde met het lichaam van haar vader weer naar Leeuwarden. Ze zal blij zijn als alles achter de rug is. Alle vermoeienissen hebben haar er echter niet van weerhouden alle gemaakte onkosten tijdens de reizen, van het begrafenismaal en het vervoer van haar vaders boedel, nauwgezet te noteren. Dankzij haar administratie-drift en het feit dat veel bescheiden inzake de nalatenschap van Mancadan in het familiearchief Van Harinxma thoe Slooten bewaard zijn gebleven, is het mogelijk geweest haar reis geheel te reconstrueren. De voormalige directeur van het Fries Museum, dr. C. Boschma, heeft in 1966 in een artikel in het tijdschrift Oud Holland genoemde archivalia uitgebreid besproken. [...]

21 02, 2021

Brief uit 1953 van geëmigreerde Minnertsgaaster

2021-10-30T03:17:30+00:0021 februari 2021|1 Reactie

Bij een bezoek aan oud-Minnertsgaaster Antje Dijkstra (Stiens) voor het bekijken van foto’s van haar voorouders en andere familieleden, kwam ook een oude brief tevoorschijn. De brief is afkomstig van Tjittske (Jessie) Tallman en is gericht aan de weduwe Jantje Miedema. De brief is verzonden op 24 februari 1953 vanuit Hammond USA en is later aangekomen bij de weduwe Jantje Miedema in Minnertsga. Jantje Miedema (meisjesnaam Bakker) is de overgrootmoeder van Antje Dijkstra. In de brief worden verschillende personen genoemd en dat gaf aanleiding om wat onderzoek te doen naar de onderlinge familierelaties. Wie is nu wie en kunnen we wat meer te weten komen over de genoemde personen? Wie is de briefschrijfster? De briefschrijfster Tjittske begint de brief met: ‘Ge Liefde Zuster Jantje’.  Dat is vreemd want Jantje Miedema-Bakker (1875-1960) had geen zuster(s) maar wel twee broers, namelijk: Waling (1872) en Jacob (1880). Dus de briefschrijfster kan geen zuster van Jantje zijn. Maar wie is zij dan wel? Waling, de oudste broer van Jantje, is geboren in St. Annaparochie en trouwde in mei 1900 met de Minnerstgaaster Tjitske Wetterrauw (1874). In juni 1905 werden zij verblijd met de geboorte van hun zoon Pieter, naar zal later blijken, hun enig kind. Op 17 februari 1912 emigreert het gezin vanuit de gemeente Het Bildt (St. Jacobiparochie) naar Amerika. Zij vertrekken vanuit de haven van Rotterdam met het schip de Rotterdam en komen op 13 maart aan op Ellis Island. Uit de immigratieregistratie blijkt dat Waling niet alleen Bakker heet, maar ook bakker is en dat terwijl hij volgens het emigratieregister hier als werkman staat ingeschreven en als zodanig is vertrokken. Het lijkt er op dat de briefschrijfster Tjitske Wetterauw moet zijn geweest omdat zij in haar brief ook verwijst naar Casper die zij wel eens een brief schrijft. Aan Casper had zij geschreven: ‘gij moet maar tegen Jantje zeggen dat ik haar wel eens zal schrijven’. Deze Casper is de oudste broer van Tjitske en woont in Minnertsga. Tot zo ver wordt het al wat duidelijker wie nu wie is, maar waarom noemt Tjitske zich dan bij haar achternaam Tallman? Tjitske haar echtgenoot Waling Bakker ligt begraven op de begraafplaats in Highland, Indiana USA. Waling is in maart 1927 overleden. Op diezelfde begraafplaats staat ook een grafsteen van Jessie Bakker-Tallman. De geboortedatum op de grafsteen klopt met de geboorteakte van Tjitske Wetterauw. Dus deze Jessie is Tjitske Wetterauw en dus de schoonzuster van Jantje Miedema-Bakker. Tjitske schreef de brief in februari 1953, zij was toen, zo zij in haar brief ook schrijft, 78 jaar. Zij heeft haar man op vrij jonge leeftijd verloren. Het is dus zeer aannemelijk dat zij voor de tweede keer is getrouwd en daarbij de achternaam van haar tweede echtgenoot Tallman gebruikt. Familiegegevens over dit tweede huwelijk zijn nog niet gevonden. Simon Miedema (1871-1944) en Jantje Bakker (1875-1960) Broeder Klaas Tjitske schrijft in haar brief ook dat ‘mijn broeder Klaas is 3 december overleden, Pietje zijn vrouw is 5 november al 2 jaar geweest’. Klaas [...]

19 11, 2020

Minnertsga Vroeger in beeld en geluid

2020-11-19T08:21:43+00:0019 november 2020|0 Reacties

Het onderstaande artikel is geschreven voor de dorpskrant 'Nijs út eigen doarp' en is gepubliceerd in het novembernummer van 2020 (jaargang 47 nr. 5). Internet en Facebook gebruikers weten Minnertsga Vroeger maar al te goed te vinden en dankzij die belangstelling is Minnertsga Vroeger zo langzamerhand een begrip geworden binnen het dorp maar ook ver daarbuiten. Hoe is Minnertsga Vroeger ontstaan? Sinds de begin jaren ’80 is oud-Minnertsgaaster Gerrit Bouma begonnen met het uitzoeken van de familiestambomen van de Bouma’s en de Zoodsma ’s. Daardoor raakte hij steeds meer geïnteresseerd in de geschiedenis van het dorp waar hij is opgegroeid en verzamelde hij oude foto’s en documentatie over Minnertsga maar vooral ook over de families die er wonen of er gewoond hebben. Eind jaren ’90 schreef hij ook verhalen in de dorpskrant over het Minnertsga in vroegere jaren. Later is hij begonnen te  experimenteren met het maken van een eigen website waarop hij zijn verhalen publiceerde en waar zijn verzameling foto’s en documenten ook kon worden bekeken. Zo kon een grotere groep mensen kennis maken met Minnertsga hoe het vroeger was. De experimentele website werd in de loop van de tijd steeds meer bezocht en dat heeft er toe geleid dat eind 2012 is besloten een professioneler website te maken met een toepasselijke domeinnaam www.minnertsgavroeger.nl Naast de website is Gerrit toen ook gebruik gaan maken van Facebook onder de titel Minnertsga Vroeger. Regelmatig worden daar oude foto’s op geplaatst met een kort verhaal of wordt de hulp ingeroepen van de Facebook-vrienden om namen te achterhalen van onbekende Minnertsgaaster die op foto’s staan. Met behulp van al die Facebook-vrienden zijn al vele namen achterhaald waardoor ook heel veel oude foto’s veel meer waarde hebben gekregen. Dorpsgezicht omstreeks 1963 ‘t Bildsdokumintaasysintrum In 1990 is op initiatief van de gemeente Het Bildt en Stichting Ons Bildt het Bildts dokumintasy sintrum opgericht met als doel allerhande informatie van de Bildtdorpen vast te leggen in geschrift, beeld of geluid en dat te rangschikken, te ontsluiten en te archiveren voor latere generaties. Dit initiatief is bekrachtigd in een samenwerkingsovereenkomst door de hiervoor genoemde partijen en de Stichting Openbare Bibliotheken Noordwest Fryslân waarbij de laatst genoemde partij het documentatiecentrum faciliteerde in huishoudelijke zin en archiefruimte beschikbaar stelde in de bibliotheken in St. Annaparochie en Minnertsga. In ‘t Bildtsdokumintaasysintrum hebben in de loop der jaren verschillende Minnertsgaasters zitting gehad in de vrijwilligerscommissie. Namens Minnertsga zitten tot op heden Aalzen de Haan en oud-Minnertsgaaster Gerrit Bouma in de vrijwilligerscommissie. Met het oog op de toen aankomende gemeentelijke herindeling van 1 januari 2018, is de Stichting Bildts Aigene opgericht waarin Stichting Ons Bildt en het Bildtsdokumintasysintrum zijn opgegaan. Die stichting heeft in het beleidsplan staan dat het gebied, dat de stichting omvat, zich strekt binnen de grenzen van de gemeente Het Bildt van voor 1 januari 1984. Minnertsga hoorde toen bij de gemeente Barradeel en valt daarmee buiten de doelstelling van de Stichting Bildts Aigene. Daarom is besloten om Minnertsga ‘los te weken’  van de Stichting Bildts Aigene [...]

28 08, 2020

ALE ALES BAKKER, bakker, Jacobijn, inquisiteur, bakker (door Sjoerd Schaaf)

2020-11-18T14:50:16+00:0028 augustus 2020|1 Reactie

Hoe komt een bakker uit een Fries dorp plotseling in de grote politiek terecht en waarom wordt hij daarna van de ene dag op de andere weer bakker? Ale Ales Bakker (1745 – 1807), bakker uit Minnertsga, klimt in de beginjaren van de Bataafse Republiek op tot belangrijke functies in de plaatselijke, provinciale en landelijke politiek. Even plotseling als hij van bakker politicus wordt, wordt hij van politicus weer bakker. In de Bataafse Republiek kunnen, voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis,  ‘homines novi’ (nieuwe mannen) politiek carrière maken. Hoe dit hun leven volkomen verandert, beheerst en (vaak) frustreert, wordt geïllustreerd aan het levensverhaal van Ale Bakker. Links rood omlijnd het pand waar Ale Ales Bakker zijn bakkerij had. Tot eind 2019 was het nog steeds een bakkerij. (foto omstreeks 1900) Ale wordt in de nacht van 18 op 19 maart 1745 geboren in Minnertsga in de grietenij Barradeel als jongste zoon van Ale Jelles Bakker en Saakje Wouters. Hij wordt op 27 april 1745 gedoopt in de  Nederduits Gereformeerde kerk. Vader Ale is bakker aan de Tsjillen in Minnertsga. De bakkerij is geen eigen bezit maar van de plaatselijke diaconie. Het gezin wordt omschreven als ‘weinig gegoed’. Zoon Ale volgt zijn vader op als bakker. Als hij twintig jaar is, trouwt hij op 9 februari 1766 in Minnertsga met de boerendochter Trijntje Jans, afkomstig uit Wijnaldum. Hun huwelijk blijft kinderloos. Als de Fransen, samen met gevluchte patriotten, in 1795 Nederland binnenvallen en  stadhouder Willem V verjagen, begint Ales politieke loopbaan. Van februari 1795 tot juni 1798 is hij actief in de plaatselijke, provinciale en landelijke politiek. Ale overlijdt op 23 september 1807 in Minnertsga op 62-jarige leeftijd. Zijn weduwe Trijntje betreurt zijn heengaan op 3 oktober van dat jaar in een overlijdensbericht in de Leeuwarder Courant: ‘Alle die zijn caracter kenden zullen met mij mijn verlies betreuren’. Toch zal niet iedereen het overlijden van Ale Ales Bakker betreurd hebben. Hij heeft namelijk tijdens zijn politieke carrière vele vijanden gemaakt. De bakker aan het werk. Detail van tekening gemaakt door Anton Pieck. ALE, DE BAKKER In de tweede helft van de achttiende eeuw woedt een felle strijd tussen de patriotten en de prinsgezinden. De Republiek verkeert in een politieke, financieel-economische, militaire en morele crisis en de patriotten houden stadhouder Willem V hiervoor verantwoordelijk. Zij streven naar democratisering van de samenleving en richten gewapende vrijkorpsen op. In 1787 ontwikkelt zich een revolutionaire situatie. De stadhouder trekt zich terug in Nijmegen maar wordt weer op zijn zetel in Den Haag geholpen door zijn zwager Frederik Willem II, koning van Pruisen. Deze stuurt een groot leger naar de Republiek. De patriottische vrijkorpsen vormen hiervoor geen enkele partij. Veel patriotten vluchten, het merendeel naar Frankrijk. Er zijn geen aanwijzingen dat Ale bij de gebeurtenissen van 1787 betrokken is geweest. Hij is ook niet als balling naar Frankrijk gevlucht. Maar in 1795 blijkt Ale zich tot de patriottische zaak bekend te hebben. Of misschien is hij er wel toe bekeerd. Minnertsga [...]

3 07, 2020

Firma L.S. Brouwers Minnertsga-Leeuwarden

2020-07-03T06:51:24+00:003 juli 2020|2 Reacties

In de nieuwsbrief van de Boerderijenstichting Fryslân staat een uitvoerig verhaal over Brouwers-stalinrichting. Hans de Haan en Jacob van der Vaart zijn met bezig met het onderzoeksproject: Boerderijen van het gelede en Amerikaanse type in Fryslân. Voor het onderzoek heeft Gerrit Bouma ook tips en informatie aangereikt daarom ontvangt hij regelmatig de nieuwsbrief over de voortgang van het project. Eigenlijk mag het verhaal in deze nieuwsbrief niet ontbreken op deze website. Vandaar dat gevraagd is om de nieuwsbrief hier op Minnertsga Vroeger te publiceren.   PROJECT BOERDERIJEN VAN HET GELEDE EN AMERIKAANSE TYPE IN FRYSLAN Nieuwsbrief 14, juli 2020  Aan de eigenaren van en betrokkenen bij een boerderij van het gelede en het Amerikaanse type in Fryslân. Waarom en op welke manier kwamen de technische materialen uit Amerika terecht in de Amerikaanse boerderijen die vanaf 1923 in Fryslân en in enkele andere provincies zijn gebouwd? We wisten dat het bedrijf Brouwers stalinrichting daar een belangrijke rol bij heeft gespeeld, maar waar zijn de gegevens uit die tijd te vinden. Tot voor kort een mysterie. Nog functionerende Amerikaanse boerderij in Haren bij Groningen In deze nieuwsbrief aandacht voor de firma L.S. Brouwers uit Minnertsga, later in Leeuwarden gevestigd. Reimer Rauwerda uit Leeuwarden attendeerde ons kortgeleden op het oude bedrijfsarchief van deze firma. Dit archief is ondergebracht bij het Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) en bestaat uit 115 archiefdozen (16 strekkende meter) met volgens Rauwerda bedrijfsgegevens van de jaren 1919 tot 1960. Helaas is dit archief (nog) niet ontsloten. Wat komen we in dit archief allemaal tegen? We nemen u mee op onze speurtocht. Firma L.S. Brouwers Minnertsga – Leeuwarden Wie is deze L.S. Brouwers en waarom is hij voor de bouw en stalinrichting van de Amerikaanse boerderijen zo belangrijk? Lammert Simons Brouwers is een boerenzoon, geboren in 1878 in Minnertsga. In 1898, hij is dan 20 jaar, onderneemt hij helemaal alleen een voor die tijd opzienbarende reis naar Amerika. Na wat omzwervingen komt hij terecht in Fairfield in de staat Iowa. Hier kan hij werken in het bedrijf van de Louden Machinery Company. De oprichter van het bedrijf William Louden, heeft in 1867 patent gekregen op een takelinstallatie voor het omhoog hijsen van hooi en graan. Daarnaast specialiseert het bedrijf zich in boerderijbouw, landbouwmechanisatie en materiaal voor de stalinrichting. In een 240 pagina’s dikke catalogus uit 1923, afkomstig van de firma Brouwers, noemt Louden twee belangrijke eisen voor een stal: schoon en comfortabel. Deel van een bladzijde uit de catalogus van de Louden Machinery Company Dit bedrijf, de Louden Machinery Company is voor Brouwers heel interessant. In Fryslân is veel van wat in dit bedrijf wordt gemaakt niet of nauwelijks bekend. Hij voelt, hier zit handel in en besluit bij zijn terugkeer in Fryslân om de producten van Louden te gaan verkopen en bij de boerenbedrijven te installeren. Door de Eerste Wereldoorlog lukt het hem pas in februari van het jaar 1919 weer in Minnertsga terug te komen. Hij is dan in het bezit van een verklaring dat [...]

Ga naar de bovenkant