Bij stamboomonderzoek kom je soms bijzondere verhalen tegen. Grote gezinnen waren vroeger heel normaal, maar deze week deed ik toch een opmerkelijke ontdekking. Tijdens onderzoek naar de familie van Janke de Valk (1869–1935) stuitte ik op een echtpaar waarvan de vrouw maar liefst twintig kinderen kreeg.

Janke werd geboren in Minnertsga als dochter van Douwe de Valk en Dirkje Kas. Op 19 mei 1894 trouwde zij, 25 jaar oud, met de 28-jarige Harke Harkema uit Tzummarum. Samen kregen zij drie kinderen: Dirkje, Baukje en Steven, allemaal geboren in Tzummarum.

De oudste dochter, Dirkje, werd geboren op 7 april 1895. Net als haar moeder trouwde zij op 25-jarige leeftijd. Haar echtgenoot was de 31-jarige Pieter Jepma, rijwielhandelaar in Tzummarum.

Daar leek het verhaal van de familie De Valk aanvankelijk mee afgedaan. Toch werd mijn nieuwsgierigheid gewekt door Pieter Jepma. Op de website van Oud Tzummarum vond ik namelijk een foto van Pieter en Dirkje voor hun rijwielhandel. Opeens kregen de namen uit de stamboom een gezicht en begon de geschiedenis echt tot leven te komen.

Pieter had de rijwielhandel enkele jaren vóór zijn huwelijk overgenomen van een zekere M. Vis, die al langer actief was als fietsenmaker en handelaar. Over deze M. Vis zijn nog maar weinig familiegegevens bekend. Mogelijk werkte Pieter eerst bij hem in de zaak voordat hij deze overnam, al ontbreekt daarvoor nog bewijs.

In een fraaie advertentie in de Franeker Courant werd de overname destijds bekendgemaakt. Uit latere advertenties blijkt bovendien dat Pieter ambitieuze plannen had. De werkplaats bleef tot 12 mei 1917 in hetzelfde pand gevestigd, mogelijk omdat hij ondertussen nadacht over uitbreiding of verhuizing. Misschien speelde ook Dirkje daarin een rol, want naast fietsen verkocht de zaak ook naaimachines. Of zij daadwerkelijk meewerkte in de winkel weten we niet zeker, maar het maakt het verhaal des te levendiger.

Pieter Jepma met zijn vrouw Dirkje voor hun winkel in Tzummarum. 

Toen ik vervolgens de afkomst van Pieter Jepma verder onderzocht, wachtte opnieuw een verrassing. Pieter bleek afkomstig uit een gezin van maar liefst twintig kinderen. Hij was het tiende kind uit het huwelijk van IJsbrand Jepma (1852–1926) en Geeske Buren (1855–1934).

Maar na de geboorte van Pieter lijkt de lijst met geboortes niet te eindigen. Geeske was pas twintig jaar oud toen zij in april 1876 als ongehuwde moeder van haar eerste kind beviel. Op 11 oktober 1877 trouwde zij met IJsbrand Jepma, die het eerste kind officieel erkende als zijn eigen zoon. Opvallend genoeg was Geeske tijdens het huwelijk al hoogzwanger, want slechts zestien dagen later, op 27 oktober, werd hun tweede kind geboren.

In de jaren die volgden bleef het gezin groeien. Geeske was 46 jaar oud toen zij haar twintigste kind kreeg. Achter die indrukwekkende cijfers schuilt echter ook veel verdriet. Acht van haar kinderen overleden al vóór hun derde levensjaar — een harde werkelijkheid die in die tijd helaas veel voorkwam.

Geeske Buren overleed op 78-jarige leeftijd, nadat zij acht jaar weduwe was geweest. Haar levensverhaal laat niet alleen zien hoe groot gezinnen vroeger konden zijn, maar ook hoeveel vreugde én verdriet een mensenleven kon bevatten.

Auteur: Gerryt Bouma

Mei 2026

De stamboomgegevens van de voornoemde families zijn te bekijken op de website van Minnertsga Vroeger: www.minnertsgavroeger.nl